Ekonomia qarkulluese në sektorin bankar

[Eledja]

Gjatë punës sime kërkimore mbi ekonominë e gjelbër dhe qarkulluese, si edhe gjatë eksperiencës sime në sektorin bankar, më ka lindur kjo pyetje:

Si mendoni se bankat në Shqipëri mund të kontribuojnë realisht në zhvillimin e ekonomisë së gjelbër dhe qarkulluese?

A mendoni se produktet financiare si kreditë “green”, financimet për energji të rinovueshme dhe projektet për eficiencë energjie kanë një ndikim real në mbrojtjen e mjedisit dhe zhvillimin e qëndrueshëm, apo përdoren më shumë si strategji marketingu?

Në çfarë mënyre kjo qasje ndikon në menaxhimin e riskut afatgjatë të bankës?

@PersetaGrabova @Zhonga
@Klevina

[Klevina]

Në praktikë, duke parë se si funksionon sektori bankar në Shqipëri, mendoj se roli i bankave në ekonominë e gjelbër dhe qarkulluese është ende në ndërtim e sipër. Ka iniciativa për kredi “green”, financime për panele diellore apo për përmirësime në eficiencën energjetike, por ato nuk janë ende të përhapura gjerësisht dhe zakonisht fokusohen te klientë më të mëdhenj. Shpesh, një kredi etiketohet si “e gjelbër” thjesht nga qëllimi i investimit, pa u ndjekur më pas me matje konkrete të ndikimit mjedisor, gjë që të bën të mendosh se në disa raste kjo qasje shërben më shumë për pozicionim sesa për ndryshim real. Nga ana tjetër, në aspektin e riskut, orientimi drejt projekteve më të qëndrueshme ka kuptim edhe financiarisht, pasi në afat të gjatë ul ekspozimin e bankave ndaj riskut rregullator dhe atij të tranzicionit, sidomos në sektorë tradicionalë me konsum të lartë energjie.

Pyetja që mbetet është: Çfarë roli mund të luajë bashkëpunimi mes bankave dhe institucioneve publike për ta bërë ekonominë e gjelbër më të aksesueshme?

@PersetaGrabova @Rovena @Ballgjini @Zhonga

[Belinda]

Gjatë eksperiencës sime ,duke parë se si funksionon sektori bankar në Shqipëri,mendoj se roli i bankave në Shqipëri në zhvillimin e ekonomisë së gjelbër nuk duhet parë vetëm në nivel produkti (kredi “green”), por në nivel strategjie afatgjatë. Nëse financimi i projekteve të rinovueshme dhe eficiencës energjetike bëhet pjesë e politikave të kreditimit dhe analizës së riskut, atëherë ndikimi është real dhe i matshëm.

Nga një këndvështrim financiar, projektet e gjelbra mund të kenë kosto fillestare më të larta, por shpesh rezultojnë me stabilitet më të madh në flukset e parasë në afatgjatë. Për bankën kjo do të thotë më pak ekspozim ndaj rreziqeve tranzitore (ndryshime rregullatore, taksa karboni, standarde mjedisore) dhe rreziqeve fizike (fatkeqësi natyrore, dëme klimatike).

Nga ana tjetër, ekziston rreziku i “greenwashing”, ku produktet etiketohen si të gjelbra pa pasur kritere të qarta matëse. Këtu hyn rëndësia e standardeve të raportimit ESG dhe transparencës. Nëse mungon matja e ndikimit, atëherë financat e gjelbra rrezikojnë të mbeten më shumë marketing sesa transformim real.

Në kontekstin shqiptar, sfida kryesore mbetet edukimi financiar i bizneseve, mbështetja me politika fiskale dhe krijimi i një kuadri të qartë rregullator që orienton kapitalin drejt aktiviteteve të qëndrueshme.

Pyetjet që mbeten janë: A janë bankat në Shqipëri realisht të angazhuara në financa të gjelbra apo është ende në fazë fillestare?

Si mund të garantohet që kreditë “green” të kenë ndikim të matshëm dhe jo vetëm etiketime formale?

A duhet të ketë më shumë mbështetje nga shteti apo nga rregullatori për të përshpejtuar këtë tranzicion?

[PersetaGrabova]

@Eledja Si udhëheqëse shkencore, më pëlqen që e ke ngritur pyetjen në një mënyrë që shkon përtej “a kemi produkte green?” dhe shkon drejt thelbit: kontributi real i bankave në ekonominë e gjelbër nuk matet vetëm nga fakti që ekziston një produkt i quajtur “green”, por nga mënyra si ai produkt është i lidhur me analizën e kreditimit, matjen e ndikimit dhe politikat e portofolit. Nëse një kredi quhet “e gjelbër” vetëm sepse financion panele diellore, por banka nuk vendos kritere të qarta, nuk kontrollon zbatimin dhe nuk raporton rezultatet, atëherë rrezikon të mbetet një etiketë. Nëse, përkundrazi, banka e trajton financimin e gjelbër si pjesë të strategjisë së saj afatgjatë, duke përcaktuar standarde, duke monitoruar performancën mjedisore të projekteve dhe duke e reflektuar këtë në vendimmarrje,atëherë ndikimi bëhet i prekshëm.

Kjo lidhet drejtpërdrejt edhe me pyetjen tuaj për menaxhimin e riskut afatgjatë. Në praktikë, bankat përballen me risqe që vijnë nga ndryshimet klimatike dhe tranzicioni drejt ekonomisë së gjelbër. Këto risqe mund të jenë tranzitore (ndryshime rregullatore, taksa, standarde të reja), fizike (ngjarje ekstreme, dëme në asete) dhe reputacioni/rregullatore nëse bankat akuzohen për “greenwashing”. Prandaj, kur banka integron riskun klimatik në analizën e kreditimit dhe orienton portofolin drejt projekteve më të qëndrueshme, ajo në fakt po menaxhon më mirë ekspozimet e së ardhmes. Ndërsa kur “green” përdoret pa matje dhe pa transparencë, rritet risku i mosbesimit, i ndërhyrjes rregullatore dhe i humbjes së kredibilitetit.

Nëse do ta kthenim këtë diskutim në një kërkim të strukturuar, do t’ju propozoja temën: “Financat e gjelbra në bankat shqiptare: integrim real në menaxhimin e riskut apo instrument reputacioni?”. Ideja është të analizohen dy dimensione kryesore: së pari, si e përcakton banka një financim “green”, a ekzistojnë kritere të formalizuara, a ka dokumentim dhe monitorim pas disbursimit dhe a raportohet ndikimi mjedisor; së dyti, në ç’masë risqet klimatike reflektohen në politikat e kreditimit dhe në sistemin e menaxhimit të riskut.

Duke qenë se në Shqipëri shpesh mungon akses i plotë në të dhëna të detajuara të portofolit, një dizajn realist mund të ndërtohet në dy mënyra.

Njëra është kombinimi i analizës së dokumentave (raporte vjetore, raporte ESG, politika kredie/risku) me intervista me drejtues të riskut dhe kreditimit. Tjetra, është një Delphi Study, ku mblidhet një panel ekspertësh nga bankat, rregullatori, sektori i energjisë dhe akademia për të ndërtuar konsensus mbi kriteret minimale të “green lending” dhe boshllëqet aktuale.

Për ta bërë studimin edhe më të strukturuar dhe analitik, Delphi mund të kombinohet me AHP (Analytic Hierarchy Process). Fillimisht, përmes Delphi identifikohen faktorët kryesorë (p.sh. matja e ndikimit, integrimi në analizën e kreditimit, presioni rregullator, përfitimi reputacional, menaxhimi i riskut të klimës). Më pas, përmes AHP, ekspertët kryejnë krahasime dyshe midis këtyre faktorëve për të përcaktuar peshën relative të secilit. Edhe me një kampion të vogël, kjo metodë është plotësisht e pranueshme, pasi AHP mbështetet në gjykim ekspertësh dhe jo në madhësi të madhe kampioni. Rezultati do të ishte një hierarki e qartë me prioritet që tregon se çfarë e shtyn realisht “green banking” në Shqipëri: risku, rregullatori apo reputacioni.

Për ta mbështetur metodologjikisht dhe konceptualisht këtë propozim, ky artikull është i dobishëm si referencë:

https://www.mdpi.com/2071-1050/12/6/2314

[Kleakaraj1 (Klea)]

Roli i sektorit bankar në promovimin e ekonomisë së gjelbër dhe qarkulluese në Shqipëri po fiton rëndësi në rritje, duke reflektuar transformimet strukturore të sistemit financiar dhe orientimin drejt zhvillimit të qëndrueshëm. Financimi i projekteve në fushën e energjisë së rinovueshme, eficiencës energjetike dhe investimeve me ndikim të reduktuar mjedisor përfaqëson jo vetëm një angazhim institucional, por edhe një komponent të rëndësishëm të strategjisë afatgjatë të menaxhimit të riskut. Megjithëse këto projekte karakterizohen nga kërkesa më të larta për kapital fillestar, ato priren të ofrojnë stabilitet më të madh financiar dhe ekspozim më të ulët ndaj rreziqeve të tranzicionit.

Një ndër sfidat kryesore mbetet matja e saktë dhe objektive e ndikimit ekonomik dhe mjedisor të financimeve të gjelbra. Në mungesë të indikatorëve të standardizuar dhe mekanizmave transparentë të raportimit, ekziston rreziku që financat e gjelbra të mbeten në nivel deklarativ, pa prodhuar transformim real strukturor. Në këtë kontekst, roli i institucioneve rregullatore, veçanërisht i Banka e Shqipërisë, si dhe harmonizimi me politikat publike dhe standardet ndërkombëtare, është thelbësor për orientimin efikas të kapitalit drejt aktiviteteve të qëndrueshme.
Nga perspektiva e menaxhimit të riskut, integrimi i faktorëve mjedisorë, socialë dhe të qeverisjes (ESG) në procesin e kreditimit kontribuon në reduktimin e rreziqeve afatgjata që lidhen me ndryshimet klimatike, presionet rregullatore dhe transformimet strukturore të ekonomisë. Në këtë mënyrë, financimi i gjelbër nuk përbën vetëm një zgjedhje etike, por edhe një strategji të arsyeshme ekonomike dhe financiare
Pyetjet qe mbeten jane:

• A nxitet zhvillimi i financave të gjelbra më shumë nga kuadri rregullator apo nga dinamika e kërkesës së tregut?
  -Cilat mekanizma dhe indikatorë do të mundësonin një vlerësim të matshëm dhe të besueshëm të ndikimit ekonomik dhe mjedisor të kredive “green” në Shqipëri?
  @PersetaGrabova