ESG në Industrinë Prodhuese Shqiptare: Barrë Administrative apo Strategji për Qëndrueshmëri dhe Konkurrueshmëri?

[Emine]

Si studente, e shoh të nevojshme që diskutimi mbi ESG (Mjedisi, Aspekti Social dhe Qeverisja) të mos mbetet vetëm në nivel teorik, por të zbresë në realitetin konkret të bizneseve shqiptare, veçanërisht në sektorin prodhues. Shpesh flasim për tranzicion të gjelbër, ekonomi qarkulluese, kapital njerëzor dhe qeverisje të fortë, por bizneset përballen çdo ditë me presion të lartë kostosh, mungesë likuiditeti, konkurrencë informale dhe pasiguri në treg.

Qëllimi i këtij diskutimi është të lidhim teorinë me praktikën dhe të kuptojmë se si parimet e Mjedisit, Aspektit Social dhe Qeverisjes mund të kthehen në vendimmarrje konkrete dhe strategji të zbatueshme. A është kjo qasje një barrë shtesë për bizneset, apo një mundësi për të rritur konkurrueshmërinë dhe qëndrueshmërinë afatgjatë?

Për të nxitur një debat konstruktiv në komunitetin 1Future, kam përzgjedhur 4 pyetje që reflektojnë dilemat reale të industrisë dhe prekin tre dimensionet kryesore: mjedisin, aspektin social dhe qeverisjen:

• (Mjedisi + Qeverisja) Në një industri ku energjia elektrike zë një peshë kritike në koston e produktit final (siç është përpunimi i llamarinës), si mund të balancojnë kompanitë e mesme nevojën për likuiditet afatshkurtër me domosdoshmërinë e investimeve afatgjata në teknologji efikase (motorë IE3/IE4) apo panele diellore (fotovoltaike)?

• (Mjedisi – Ekonomia Qarkulluese) Shumë kompani prodhuese gjenerojnë mbetje metalike të pastra. Si mund të kalohet nga një “grumbullim spontan” në një model të mirëfilltë të ekonomisë qarkulluese, ku mbetjet trajtohen si burim të ardhurash dhe jo si problem logjistik?

• (Aspekti Social) Industria e prodhimit po vuan nga lëvizja e fuqisë punëtore. Përveç pagës, cilët faktorë të tjerë (kushtet e punës, siguria, trajnimet, përfshirja) mund të shërbejnë si avantazh konkurrues për të mbajtur stafin e kualifikuar teknik në Shqipëri?

• (Qeverisja + Integriteti i Tregut) Informaliteti dhe produktet jashtë standardit mbeten një plagë për industrinë. A janë mekanizmat aktualë të inspektimit shtetëror të mjaftueshëm për të mbrojtur prodhuesit e ndershëm, apo duhet që vetë industria të organizohet për të denoncuar abuzimet me cilësinë dhe për të ndërtuar standarde vetërregulluese? Në fund, do të vlerësoja shumë reagimet dhe përvojat tuaja, si nga kompanite ashtu edhe nga komuniteti i 1Future, për të pasuruar diskutimin me shembuj konkretë dhe ide të zbatueshme.

1. List item

[FinancaGFAlbania2026 (Financa GF)]

Si një profesionist që operon brenda industrisë prodhuese në Shqipëri (specifikisht në përpunimin e metaleve), ju përgëzoj për këtë iniciativë për të zbritur diskutimin e ESG nga “powerpoint-et” e konferencave në “shop-floor” (sheshin e prodhimit).
Diskutimi mbi ESG (Mjedisi, Aspekti Social dhe Qeverisja) rrezikon të mbetet një koncept abstrakt nëse nuk gjen zbatim në realitetin e vështirë të “sheshit të prodhimit”. Si pjesë e këtij sektori, shoh se qëndrueshmëria në institucionet tona prodhuese është, mbi të gjitha, aftësia për të parashikuar dhe menaxhuar risqet në një mjedis ku presioni i kostove dhe konkurrenca informale janë sfida të përditshme.

Pyetja që duhet të shtrojmë sot nuk është nëse ESG është një barrë, por se si mund ta kthejmë këtë kornizë në një levë strategjike për të evituar vendimmarrjet reaktive që dëmtojnë shëndetin financiar të biznesit.

ESG si mjet për reduktimin e risqeve operative dhe integritetit
Në perspektivën e industrisë përpunuese, mungesa e investimeve në efiçencë (si motorët IE3/IE4 apo fotovoltaikët) nuk duhet parë thjesht si mungesë fondesh, por si një mungesë e kulturës së riskut. Një biznes që nuk investon në teknologji të gjelbër mbetet i ekspozuar ndaj paqëndrueshmërisë së çmimit të energjisë, duke e shndërruar koston operative në një “risk të padukshëm” që gërryen likuiditetin. Zgjidhja vjen përmes instrumenteve të financimit të gjelbër, ku teknologjia nuk është shpenzim, por një mjet që vetëshlyhet përmes optimizimit të proceseve.

Sa i përket ekonomisë qarkulluese, kalimi nga grumbullimi spontan i mbetjeve drejt një modeli të strukturuar është në thelb një ridizenjim procesesh. Nëse mbetjet metalike trajtohen si lëndë e parë dytësore, ato kthehen nga një problem logjistik në një burim të ardhurash. Ky lloj organizimi redukton probabilitetin e humbjeve financiare dhe rrit transparencën e qeverisjes, duke e formatuar mbetjen si aset dhe jo si kosto.

Në aspektin social, lëvizja e fuqisë punëtore është risku më kritik për industrinë sot. Përveç pagës, faktorët si siguria në punë dhe trajnimet teknike shërbejnë si avantazh konkurrues. Një strukturë prodhuese që ndërton një kulturë ku punonjësi ndihet pjesë e procesit, redukton risqet e ndërprerjes së prodhimit dhe humbjen e kapitalit njerëzor, duke krijuar një stabilitet që parandalon vendimmarrjet e dëshpëruara në momente krize.

Së fundmi, qeverisja dhe integriteti i tregut përballë informalitetit kërkojnë kalimin nga inspektimi reaktiv shtetëror drejt vetërregullimit të industrisë përmes standardizimit (ISO). Certifikimi nuk duhet të jetë një “transferim i problemit” në letër, por një mjet për të mbrojtet prodhuesit e ndershëm. Vetëm duke ndërtuar një kulturë risku ku cilësia është e padiskutueshme, industria mund të reduktojë risqet e integritetit dhe të ndërtojë standarde që mbrojnë tregun nga produktet jashtë standardit.

Pyetje kërkimore :

Ndikimi i kulturës së riskut në investimet e gjelbra: A e ulin ato kostot reale operative apo thjesht ri-formatojnë strukturën e borxhit të kompanisë?

Diferenca midis certifikimit formal dhe standardizimit real: Sa e mbron implementimi i vërtetë i standardeve prodhuesin shqiptar nga konkurrenca e pandershme në praktikë?

[DH.S (Dhurata.S)]

Në rolin e një studiuesi të fushës së qeverisjes dhe qëndrueshmërisë korporative, e konsideroj shumë të rëndësishme qasjen që propozon: kalimin nga diskursi normativ mbi ESG drejt analizës së zbatueshmërisë në kontekstin konkret shqiptar. Pyetja thelbësore nuk është nëse ESG është i nevojshëm, por në çfarë kushtesh ai shndërrohet nga kosto formale në instrument strategjik.

Së pari, në dimensionin mjedisor dhe të qeverisjes, balancimi midis likuiditetit afatshkurtër dhe investimeve energjetike kërkon qasje të bazuar në menaxhimin e riskut. Në industri me intensitet të lartë energjie, varësia nga çmimet e paqëndrueshme përbën risk strukturor. Investimet në eficiencë (motorë IE3/IE4, sisteme fotovoltaike) duhet të analizohen si mekanizma për reduktimin e ekspozimit ndaj këtij risku, jo vetëm si shpenzim kapital. Zbatimi gradual, analiza e kthimit të investimit dhe integrimi i tyre në planifikimin strategjik janë mënyra për të shmangur presionin e menjëhershëm mbi likuiditetin. ESG, në këtë rast, lidhet drejtpërdrejt me reziliencën financiare.

Së dyti, ekonomia qarkulluese në sektorin metalik përbën shembull tipik ku teoria dhe praktika mund të përputhen. Mbetjet metalike nuk janë problem mjedisor në thelb, por çështje organizimi dhe formalizimi. Kur klasifikohen, monitorohen dhe kontraktohen në mënyrë të strukturuar, ato krijojnë flukse të ardhurash dytësore dhe ulin koston neto të prodhimit. Pra, kalimi nga “grumbullimi spontan” në model qarkullues kërkon sisteme të brendshme kontrolli dhe raportimi, jo domosdoshmërisht investime të mëdha shtesë.

Në dimensionin social, literatura mbi kapitalin njerëzor thekson se paga është vetëm një komponent i ofertës së punëdhënësit. Në sektorin prodhues, siguria në punë, standardet teknike, trajnimet e vazhdueshme dhe kultura organizative janë faktorë që ndikojnë drejtpërdrejt në produktivitet dhe në uljen e qarkullimit të stafit. Kompanitë që investojnë në zhvillim profesional dhe në mjedis pune të sigurt krijojnë avantazh konkurrues në tregun e punës, duke e parë aspektin social si investim, jo si kosto.
Sa i përket qeverisjes dhe informalitetit, mekanizmat shtetërorë të kontrollit janë të domosdoshëm, por shpesh të pamjaftueshëm për të garantuar integritet tregu. Në këtë kontekst, vetërregullimi përmes shoqatave të industrisë, certifikimeve dhe standardeve të përbashkëta mund të funksionojë si instrument plotësues i kontrollit publik. Qeverisja e mirë nuk është vetëm çështje inspektimi, por ndërtim kulture integriteti brenda sektorit.

ESG nuk duhet parë si barrë normative e imponuar nga jashtë, por si kornizë analitike që ndihmon biznesin të menaxhojë riskun, të rrisë eficiencën dhe të forcojë pozicionin konkurrues. Në kushtet e tregut shqiptar, suksesi i kësaj qasjeje varet nga integrimi i saj gradual, nga lidhja me strategjinë financiare dhe nga ndërtimi i kulturës organizative që e mbështet atë.