Tërmeti i 26 nëntorit 2019 shënoi një pikë kthese në qasjen e vendit ndaj menaxhimit të rreziqeve. Megjithëse Shqipëria ka avancuar ndjeshëm me miratimin e Ligjit 45/2019 “Për Mbrojtjen Civile”, si dhe me hartimin e **Strategjisë së Reduktimit të Rreziqeve 2023–2030, disa boshllëqe ligjore vazhdojnë të kufizojnë efektivitetin e proceseve të PDNA.
Në nivel ligjor, mbeten tre çështje kritike:
- PDNA nuk është ende një detyrim ligjor i qartë.
Edhe pse përdoret në praktikë, procedurat nuk janë të kodifikuara në mënyrë të detajuar në ligj apo nënligje, duke krijuar paqartësi dhe zbatim jo të njëtrajtshëm në nivel kombëtar e lokal. - Mungesa e një metodologjie zyrtare të miratuar me akt nënligjor.
Nevojitet një udhëzim apo vendim i Këshillit të Ministrave që të specifikojë hapat, institucionet përgjegjëse dhe standardet e vlerësimit të dëmeve, humbjeve dhe nevojave të rikuperimit. - Bazat e të dhënave për fatkeqësitë janë pjesërisht funksionale.
Ligji kërkon që çdo institucion të mbajë një databazë të përditësuar, por mungon një sistem i unifikuar kombëtar dhe rregullim i qartë i platformës DesInventar, e cila përdoret sot pa status të përcaktuar.
Për të harmonizuar dhe forcuar qasjen e Shqipërisë me praktikat e BE-së, KB-së dhe Bankës Botërore, rekomandoj që në periudhën e afërt të ndërmerren këto hapa:
Amendimi i Ligjit 45/2019 për ta bërë PDNA një detyrim ligjor për çdo fatkeqësi madhore;
Miratimi i një akti nënligjor specifik për metodologjinë PDNA, të harmonizuar me udhëzimet e UN–EU–WB;
Miratimi i një Ligji të ri për Infrastrukturen Kritike, i domosdoshëm për sigurinë kombëtare dhe rimëkëmbjen;
Forcimi i rolit të Agjencisë Kombëtare të Mbrojtjes Civile në koordinimin e proceseve të vlerësimit;
Krijimi i një platforme të unifikuar dixhitale për dëmet, humbjet dhe të dhënat e rrezikut.
Reforma të tilla do të rrisin integritetin e procesit PDNA, transparencën e të dhënave dhe mundësinë për Shqipërinë që të jetë më efektive në përdorimin e instrumenteve financiare ndërkombëtare, përfshirë edhe mekanizmat e BE-së.
Ftoj komunitetin akademik, profesionistët e fushës dhe partnerët institucionalë të kontribuojnë në këtë debat, sepse vetëm përmes reformave të qëndrueshme ligjore Shqipëria mund të ndërtojë një model modern të qeverisjes së rrezikut.