Gatishmëria për të Paguar, ESG dhe Furnizimi me Ujë në Tiranë

[Alessia]

Në analizën ekonomike, gatishmëria për të paguar (GTP) përfaqëson shumën maksimale që një individ është i gatshëm të paguajë për një mall ose shërbim, bazuar në dobinë që ai percepton. Ky koncept është thelbësor për të kuptuar sjelljen e konsumatorëve dhe bëhet edhe më domethënës kur lidhet me dimensionet e ESG (Environmental, Social, Governance).

Rasti i furnizimit me ujë të pijshëm në Tiranë paraqet një terren të përshtatshëm për këtë analizë. Kur cilësia dhe besueshmëria e ujit të rubinetit perceptohen si të ulëta, konsumatorët rrisin gatishmërinë e tyre për të paguar për ujë të ambalazhuar. Pra, GTP ndikohet drejtpërdrejt nga perceptimi i riskut, niveli i besimit institucional dhe alternativat e disponueshme.

Lidhja me ESG

Për ta kuptuar plotësisht dinamikën mes gatishmërisë për të paguar dhe furnizimit me ujë në Tiranë, është e nevojshme ta analizojmë çështjen në kuadër të ESG. Uji i pijshëm nuk është thjesht një produkt tregu, por një burim jetik që ndikon drejtpërdrejt në mjedis, në mirëqenien sociale dhe në besimin ndaj institucioneve publike. Vendimet individuale të konsumatorëve – si zgjedhja për të blerë ujë të ambalazhuar – kanë pasoja kolektive, të cilat shtrihen përtej dimensionit ekonomik.

Mjedisi

Rritja e konsumit të ujit të ambalazhuar shoqërohet me përdorim më të lartë të plastikës, rritje të mbetjeve urbane dhe kosto mjedisore nga prodhimi dhe transporti. Nëse furnizimi publik me ujë përmirësohet dhe perceptohet si i sigurt, kërkesa për ujë të ambalazhuar mund të ulet, duke reduktuar ndjeshëm gjurmën ekologjike. Kështu, përmirësimi i shërbimit publik kontribuon jo vetëm në efikasitet ekonomik, por edhe në qëndrueshmëri mjedisore.

Social

Aksesi në ujë të sigurt dhe të përballueshëm është një element thelbësor i drejtësisë sociale. Kur familjet ndihen të detyruara të paguajnë më shumë për ujë të ambalazhuar për shkak të mungesës së besimit te sistemi publik, krijohet një barrë ekonomike shtesë, veçanërisht për shtresat me të ardhura më të ulëta. Një furnizim publik i qëndrueshëm dhe cilësor redukton këtë pabarazi dhe rrit mirëqenien kolektive.

Qeverisja

Transparenca në raportimin e cilësisë së ujit, investimet e qëndrueshme në infrastrukturë dhe rregullimi efektiv i tregut janë elementë kyç për ndërtimin e besimit institucional. Kur qytetarët kanë informacion të qartë dhe të besueshëm mbi cilësinë e ujit të rubinetit, perceptimi i riskut bie dhe, si rrjedhojë, ndryshon edhe gatishmëria për të paguar për alternativa private. Prandaj, qeverisja e mirë nuk ndikon vetëm në performancën e sektorit publik, por edhe në strukturën dhe dinamikën e tregut.

Perspektiva ekonomike

Nëse furnizimi publik me ujë në Tiranë përmirësohet realisht:

• Perceptimi i riskut bie

• Gatishmëria për të paguar për ujë të ambalazhuar ulet

• Kërkesa zhvendoset

Kjo tregon se GTP nuk është vetëm funksion i çmimit, por edhe i besimit, informacionit dhe cilësisë së shërbimit publik.

Pyetje për diskutim

• Si mund të matet empirikeisht gatishmëria për të paguar për ujë të ambalazhuar në Tiranë?

• A ndikon përmirësimi i transparencës dhe cilësisë së ujit publik në uljen e kërkesës për ujë të ambalazhuar?

• Si duhet të përshtaten bizneset e ujit të ambalazhuar nëse bie gatishmëria për të paguar?

• Çfarë roli duhet të kenë institucionet publike për të balancuar qëndrueshmërinë mjedisore me stabilitetin ekonomik të tregut?

Në thelb, ky diskutim tregon se menaxhimi i ujit nuk është vetëm çështje infrastrukture, por një ndërthurje mes ekonomiksit të sjelljes, politikave publike dhe parimeve ESG, që ndikojnë drejtpërdrejt në mirëqenien urbane dhe në strukturën e tregut.

[elonapojani]

Ky postim eshte nje shembull tipik i ndermarrjes se nje perspektive ekonomike per nje problem qe pikenisjen e ka ne menaxhimin e burimeve natyrore.

Studime të ndryshme kanë synuar të vlerësojnë rëndësinë e ujit të pijshëm të sigurt përmes matjes së Gatishmërisë për të Paguar (Willingness to Pay – WTP) të konsumatorëve. Dy janë metodat kryesore që përdoren për këtë qëllim: metoda e vlerësimit kontingjent (Contingent Valuation – CV) dhe metoda e shpenzimeve parandaluese (Averting Expenditures – AE).

Anketat CV përdorin pyetje që u drejtohen drejtpërdrejt te anketuareve për shumën maksimale që ata do të ishin të gatshëm të paguanin në një skenar të paracaktuar, i cili përshkruan një politikë ose një përmirësim të caktuar në shërbimet mjedisore përkatëse. Megjithëse kjo metodë është e përhapur në vendet e zhvilluara, ajo është aplikuar më rrallë në vendet në zhvillim.

Modeli AE supozon se njerëzit reagojnë ndaj rrezikut objektiv ose të perceptuar duke ndërmarrë masa për ta shmangur atë. Në rastin e ujit të pijshëm, këto masa përfshijnë blerjen e ujit të ambalazhuar, zierjen e ujit, blerjen e filtrave të ujit, etj.

Nje studim qe synon të vlerësojë gatishmërinë për të paguar të familjeve për përmirësimin e cilësisë së ujit të pijshëm në Shqipëri (apo ne Tirane) do të kontribuonte ndjeshem në literaturë duke vlerësuar vlerën ekonomike të cilësisë së ujit të pijshëm. Shqipëria njihet për burimet e bollshme natyrore të ujit të pijshëm, të cilat janë të mjaftueshme për të përmbushur nevojat e popullsisë në rritje. Megjithatë, që prej viteve ’90, rritja e shpejtë e popullsisë dhe migrimi nga zonat rurale drejt atyre urbane kanë rritur kërkesën për një menaxhim më të mirë të burimeve ujore. Aktualisht operojnë 58 ndërmarrje që ofrojnë shërbime të furnizimit me ujë të pijshëm dhe kanalizime. Ato përpiqen të përmbushin nevojat e popullsisë në zonat që mbulojnë, por kufizimet buxhetore ua kanë kufizuar kapacitetet. Vlerësime nga Drejtoria e Përgjithshme e Ujësjellës-Kanalizimeve tregojnë se keqmenaxhimi përbën problemin kryesor. Niveli i përgjithshëm i humbjeve në rrjet arrin deri në 67%.

Llogaritja e Gatishmërisë për të Paguar (GTP) përmes metodës së shpenzimeve parandaluese paraqitet veçanërisht e përshtatshme për një studim të fokusuar në qytetin e Tiranës. Kjo për shkak të sjelljes së vëzhguar të popullatës, e cila shpesh zgjedh alternativa ndaj ujit të rrjetit, si blerja e ujit të ambalazhuar apo përdorimi i filtrave, si edhe për shkak të mundësisë praktike për realizimin e sondazheve në kontekstin lokal.

Njohja e nivelit të GTP-së së banorëve të Tiranës do të mundësonte një vlerësim më të saktë dhe të mbështetur empirikisht mbi potencialin financiar që aktualisht transferohet nga sektori familjar drejt tregut privat. Kjo do të krijonte bazë për të analizuar mundësinë e ridrejtimit të një pjese të këtij financimi drejt sektorit publik, me qëllim përmirësimin e shërbimeve të furnizimit me ujë.

Një analizë e tillë do të ndihmonte gjithashtu në planifikimin më realist të buxheteve të disponueshme dhe në identifikimin e investimeve infrastrukturore të realizueshme, duke kontribuar në një menaxhim më efikas dhe të qëndrueshëm të sektorit të ujit në qytetin e Tiranës.